• जैनकोष
    जैनकोष
  • Menu
  • Main page
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • What links here
    • Related changes
    • Special pages
    • Printable version
    • Permanent link
    • Page information
    • Recent changes
    • Help
    • Create account
    • Log in

जैन शब्दों का अर्थ जानने के लिए किसी भी शब्द को नीचे दिए गए स्थान पर हिंदी में लिखें एवं सर्च करें

 Actions
  • Page
  • Discussion
  • View source
  • View history

अभिघट

From जैनकोष

1. आहार का एक दोष

मूलाचार / आचारवृत्ति / गाथा 438-440

देसत्तिय सव्वत्तियदुविहं पुण अभिहडं वियाणाहि। आचिण्णमणाचिण्णं देसाविहडं हवे दुविहं ॥438॥ उज्जु तिहिं सत्तहिं वा घरेहिं जदि आगदं दु आचिण्णं। परदो वा तेहिं भवे तव्विवरीदं अणाचिण्णं ॥439॥ सव्वाभिघडं चदुधा सयपरगामे सदेसपरदेसे पुव्वपरपाडणयडं पढमं संसपि णापव्वं ॥440॥

= अभिघट दोष के दो भेद हैं - एक देश व सर्व। देशाभिघट के दो भेद हैं - आचिन्न व अनाचिन्न ॥439॥ पंक्ति बद्ध सीधे तीन अथवा सात घरों से लाया भात आदि अन्न आचिन्न अर्थात् ग्रहण करने योग्य है। और इससे उलटे-सीधे घर न हों ऐसे सात घरों से भी लाया अन्न अथवा आठवाँ आदि घर से आया ओदनादि भोजन अनाचिन्न अर्थात् ग्रहण करने योग्य नहीं है। सर्वाभिघट दोष के चार भेद हैं - स्वग्राम, परग्राम, स्वदेश, परदेश। पूर्व-दिशा के मोहल्ले से पश्चिम दिशा के मोहल्ले में भोजन ले जाना स्वग्रामाभिघट दोष है।

-देखें आहार - 1.1.7।


2. वसति का एक दोष

भगवती आराधना / विजयोदया टीका/230/443/10 तत्रोद्गमो दोषो निरूप्यते वृक्षच्छेदस्तदानयनं, इष्टकापाकः भूमिखननं.... इत्येवमा-दिव्यापारेण षण्णां जीवनिकायानां बाधां कृत्वा स्वेन वा उत्पादिता, अन्येन व कारिता वसतिराधाकर्मशब्देनाच्यते । यावंतो दीनानाथकृपणा आगच्छंति लिंगिनो वा तेषामियमित्युद्दिश्य कृता, पाषंडिनामेवेति वा श्रमणानामेवेति, निर्ग्रंथानामेवेति सा उद्देसिगा वसदिति भण्यते । आत्मार्थं गृहं कुर्वता अपवरकं संयतानां भवत्विति कृतं अब्भोवब्भमित्युच्यते । आत्मानो गृहार्थमानीतैः  काष्ठादिभिः सह बहुभिः श्रमणार्थमानीयाल्पेन मिश्रिता यत्र गृहे तत्पूतिकमित्युच्यते । पाषंडिनां गृहस्थानां वा क्रियमाणे गृहे पश्चात्संयतानुद्दिश्य काष्ठादिमिश्रेण निष्पादितं वेश्ममिश्रम् । स्वार्थमेव कृतं संयतार्थमिति स्थापितं ठविदं इत्युच्यते । संयतः स च यावद्भिर्दिनैरागमिष्यति तत्प्रवेशदिने गृहसंस्कारं सकलं करिष्यामः इति चेतसि कृत्वा यत्संस्कारितं वेश्म तत्पाहुडिगमित्युच्यते । (यक्षनागमातृकाकुलदेवताद्यर्थं कृतं गृहं तेभ्यश्च यथास्वं दत्तं तद्दत्तवशिष्टं यतिभ्यो दीयमानं बलिरित्युच्यते) । तदागमानुरोधेन गृहसंस्कारकालापह्नासं कृत्वा वा संस्कारिता वसतिः प्रदीपकं वा तत्प्रादुष्कृतमित्युच्यते । यद्गृहं अंधकारबहुलं तत्र बहुप्रकाशसंपादनाय यतीनां छिद्रीकृत-कुड्यं, अपाकृतफलकं, सुविन्यस्तप्रदीपकं वा तत्पादुकारशब्देन भण्यते । द्रव्यक्रीतं भावक्रीतं इति द्विविधं क्रीतं वेश्म, सचित्तं गोबलीवर्द्दादिक दत्वा संयतार्थक्रीतं, अचित्तं वा घृतगुड़खंडादिकं दत्वा क्रीतं द्रव्यक्रीतम् । विद्यामंत्रादिदानेन वा क्रीतं भावक्रीतम् । अल्पमृणं कृत्वा वृद्धिसहितं अवृद्धिकं पा गृहीतं संयतेभ्यः पमिच्छं उच्यते । मदीये वेश्मनि तिष्ठतु भवान् युष्मदीयं तावद्गृहं यतिभ्यः प्रयच्छेति गृहीतं परियट्टमित्युच्यते । कुडय्याद्यर्थं कुटीरककटादिकं स्वार्थं निष्पन्नमेव यत्संयतार्थमानीतं तदभ्यहिडमुच्यते । तद्द्विविधमाचरितमनाचरितमिति । दूरदेशाद्ग्रामांतराद्वानीत-मनाचरितं । इष्टका-दिभिः, मृत्पिंडेन, वृत्या, कवाटेनोपलेन वा स्थगितं अपनीय दीयते यत्तदुद्भिन्नं । निश्रेण्यादिभिरारुह्य इत आगच्छत युष्माकमियं वसतिरिति या दीयते द्वितीया तृतीया वा भूमिः सा मालारीहमित्युच्यते । राजामात्यादिभिर्भयमुपदर्श्य परकीयं यद्दीयते तदुच्यते अच्छेज्जं इति । अनिसृष्टं पुनर्द्विविधं । गृहस्वामिना अनियुक्तेन या दीयते वसतिः यत्स्वामिनापि बालेन परवशवर्तिना दीयते सोभय्यप्यनिसृष्टेति उच्यते । उद्गमदोषा निरूपिताः ।

......अपने घर की भीत के लिए जो स्तंभादिक सामग्री तैयार की थी वह संयतों के लिए लाना, सो अभिघट नामका दोष है । इसके आचरित व अनाचरित ऐसे दो भेद हैं । जो सामग्री दूर देश से अथवा अन्य ग्राम से लायी गयी होय तो उसको अनाचरित कहते हैं और जो ऐसी नहीं होय तो वह आचरित समझनी चाहिए ।....

-देखें वसतिका ।


पूर्व पृष्ठ

अगला पृष्ठ

Retrieved from "https://www.jainkosh.org/w/index.php?title=अभिघट&oldid=107089"
Categories:
  • अ
  • चरणानुयोग
JainKosh

जैनकोष याने जैन आगम का डिजिटल ख़जाना ।

यहाँ जैन धर्म के आगम, नोट्स, शब्दकोष, ऑडियो, विडियो, पाठ, स्तोत्र, भक्तियाँ आदि सब कुछ डिजिटली उपलब्ध हैं |

Quick Links

  • Home
  • Dictionary
  • Literature
  • Kaavya Kosh
  • Study Material
  • Audio
  • Video
  • Online Classes

Other Links

  • This page was last edited on 26 December 2022, at 13:08.
  • Privacy policy
  • About जैनकोष
  • Disclaimers
© Copyright Jainkosh. All Rights Reserved
  • Powered by MediaWiki