• जैनकोष
    जैनकोष
  • Menu
  • Main page
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • What links here
    • Related changes
    • Special pages
    • Printable version
    • Permanent link
    • Page information
    • Recent changes
    • Help
    • Create account
    • Log in

जैन शब्दों का अर्थ जानने के लिए किसी भी शब्द को नीचे दिए गए स्थान पर हिंदी में लिखें एवं सर्च करें

 Actions
  • ग्रन्थ
  • Discussion
  • View source
  • View history

ग्रन्थ

ग्रन्थ:प्रवचनसार - गाथा 173 - तात्पर्य-वृत्ति

From जैनकोष



मुत्तो रूवादिगुणो बज्झदि फासेहिं अण्णमण्णेहिं । (173)

तव्विवरीदो अप्पा बज्झदि किध पोग्गलं कम्मं ॥185॥

अर्थ: 

[मूर्त:] मूर्त (पुद्‌गल) तो [रूपादिगुण:] रूपादिगुणयुक्त होने से [अन्योन्यै: स्पर्शै:] परस्पर (बंधयोग्य) स्पर्शों से [बध्यते] बँधते हैं; (परन्तु) [तद्विपरीतः आत्मा] उससे विपरीत (अमूर्त) आत्मा [पौद्गलिकं कर्मं] पौद्‌गलिक कर्म को [कथं] कैसे [बध्‍नाति] बाँधता है?

तात्पर्य-वृत्ति: 

अथामूर्त-शुद्धात्मनो व्याख्याने कृते सत्यमूर्तजीवस्य मूर्तपुद्गलकर्मणा सह कथं बन्धो भवतीति पूर्वपक्षं करोति --

मुत्तो रूवादिगुणो मूर्तो रूपरसगन्धस्पर्शत्वात् पुद्गलद्रव्यगुणः बज्झदि अन्योन्यसंश्लेषेणबध्यते बन्धमनुभवति, तत्र दोषो नास्ति । कैः कृत्वा । फासेहिं अण्णमण्णेहिं स्निग्धरूक्षगुणलक्षण-स्पर्शसंयोगैः । किंविशिष्टैः । अन्योन्यैः परस्परनिमित्तैः । तव्विवरीदो अप्पा बज्झदि किध पोग्गलं कम्मं तद्विपरीतात्मा बध्नाति कथं पौद्गलं कर्मेति । अयं परमात्मा निर्विकारपरमचैतन्य-चमत्कारपरिणतत्वेन बन्धकारणभूतस्निग्धरूक्षगुणस्थानीयरागद्वेषादिविभावपरिणामरहितत्वादमूर्तत्वाच्च पौद्गलं कर्म कथं बध्नाति, न कथमपीति पूर्वपक्षः ॥१७३॥

तात्पर्य-वृत्ति हिंदी : 

मूर्त रूप, रस, गन्ध, स्पर्श होने से पुद्गल द्रव्य के गुण [बज्झदि] परस्पर संश्लेष-रूप से बंधते हैं -- बन्ध का अनुभव करते हैं, वहाँ दोष नहीं है । वे किनसे बंधते हैं ? [फासेहिं अण्णमण्णेहिं] वे स्निग्ध-रुक्ष गुण लक्षण स्पर्श के संयोग से बंधते हैं । किन विशेषताओं वाले स्पर्शों से वे बंधते हैं ? परस्पर में निमित्त-रूप स्पर्शों से वे बँधते हैं ।

[तव्विवरीदो अप्पा बज्झदि किध पोग्गलं कम्मं] परन्तु उससे विपरीत आत्मा, पुद्गल-कर्म को कैसे बाँधता है ? यह परमात्मा विकार-रहित परम-चैतन्य-चमत्कार परिणति-वाला होने से बन्ध के कारणभूत स्निग्ध-रूक्ष गुण के स्थानीय राग-द्वेष आदि विभाव परिणाम से रहित होने के कारण और अमूर्त होने के कारण पुद्गल-कर्म को कैसे बाँधता है ? किसी भी प्रकार से नही बाँध सकता है - ऐसा पूर्वपक्ष है ॥१८५॥

पूर्व पृष्ठ

अगला पृष्ठ

इसी गाथा की तत्त्व-प्रदीपिका टीका

तात्पर्य-वृत्ति अनुक्रमणिका

Retrieved from "https://www.jainkosh.org/w/index.php?title=ग्रन्थ:प्रवचनसार_-_गाथा_173_-_तात्पर्य-वृत्ति&oldid=134474"
JainKosh

जैनकोष याने जैन आगम का डिजिटल ख़जाना ।

यहाँ जैन धर्म के आगम, नोट्स, शब्दकोष, ऑडियो, विडियो, पाठ, स्तोत्र, भक्तियाँ आदि सब कुछ डिजिटली उपलब्ध हैं |

Quick Links

  • Home
  • Dictionary
  • Literature
  • Kaavya Kosh
  • Study Material
  • Audio
  • Video
  • Online Classes

Other Links

  • This page was last edited on 23 April 2024, at 13:55.
  • Privacy policy
  • About जैनकोष
  • Disclaimers
© Copyright Jainkosh. All Rights Reserved
  • Powered by MediaWiki