• जैनकोष
    जैनकोष
  • Menu
  • Main page
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • What links here
    • Related changes
    • Special pages
    • Printable version
    • Permanent link
    • Page information
    • Recent changes
    • Help
    • Create account
    • Log in

जैन शब्दों का अर्थ जानने के लिए किसी भी शब्द को नीचे दिए गए स्थान पर हिंदी में लिखें एवं सर्च करें

 Actions
  • ग्रन्थ
  • Discussion
  • View source
  • View history

ग्रन्थ

ग्रन्थ:प्रवचनसार - गाथा 3 - तात्पर्य-वृत्ति

From जैनकोष



ते ते सव्वे समगं समगं पत्तेगमेव पत्तेगं ।

वंदामि य वट्टंते अरहंते माणुसे खेत्ते ॥3॥

अर्थ: 

[तान् तान् सर्वान्] उन उन सबको [च] तथा [मानुषे क्षेत्रे वर्तमानान्] मनुष्य क्षेत्र में विद्यमान [अर्हत:] अरहन्तों को [समकं समकं] साथ ही साथ--समुदायरूप से और [प्रत्येकं एव प्रत्येकं] प्रत्येक प्रत्येक को--व्यक्तिगत [वंदे] वन्दना करता हूँ ॥३॥

तात्पर्य-वृत्ति: 

अथ ते ते सव्वे तांस्तान्पूर्वोक्तानेव पञ्चपरमेष्ठिनः सर्वान् वंदामि य वन्दे,अहं कर्ता । कथं । समगं समगं समुदायवन्दनापेक्षया युगपद्युगपत् । पुनरपि कथं । पत्तेगमेव पत्तेगंप्रत्येकवन्दनापेक्षया प्रत्येकं प्रत्येकम् । न केवलमेतान् वन्दे । अरहंते अर्हतः । किंविशिष्टान् । वट्टंते माणुसेखेत्ते वर्तमानान् । क्व । मानुषे क्षेत्रे । तथा हि -- साम्प्रतमत्र भरतक्षेत्रे तीर्थकराभावात् पञ्च-महाविदेहस्थितश्रीसीमन्धरस्वामीतीर्थकरपरमदेवप्रभृतितीर्थकरैः सह तानेव पञ्चपरमेष्ठिनो नमस्करोमि ।कया करणभूतया । मोक्षलक्ष्मीस्वयंवरमण्डपभूतजिनदीक्षाक्षणे मङ्गलाचारभूतया अनन्तज्ञानादिसिद्धगुण-भावनारूपया सिद्धभक्त्या, तथैव निर्मलसमाधिपरिणतपरमयोगिगुणभावनालक्षणया योगभक्त्या चेति ।एवं पूर्वविदेहतीर्थकरनमस्कारमुख्यत्वेन गाथा गतेत्यभिप्रायः ॥३॥

तात्पर्य-वृत्ति हिंदी : 

अब, [ते ते सव्वे] पहले कहे हुये उन सभी पंच-परमेष्ठियों को । [वंदामि च] कर्ता-रूप मैं नमस्कार करता हूँ । उन सभी को कैसे नमस्कार करता हूँ? [समगं समगं] सामूहिक वन्दना-रूप से अर्थात् सभी को एक साथ नमस्कार करता हूँ । उन सभी को और कैसे नमस्कार करता हूँ? [पत्तेगमेव पत्तेगं] व्यक्तिगत वन्दनारूप से अर्थात प्रत्येक को पृथक्‌-पृथक्‌ नमस्कार करता हूँ । मैं मात्र पूर्वोक्त इन्हें ही नमस्कार नहीं करता हूँ, वरन्‌ । [अरहंते] अरहन्तों को भी नमस्कार करता हूँ । वे अरहंत कैसे है? [वट्टंते माणुसे खेत्ते] विद्यमान हैं । वे अरहंत कहाँ विद्यमान हैं? मानुष क्षेत्र में (ढ़ाई द्वीप में) विद्यमान हैं ।

वह इसप्रकार- अभी यहीं भरतक्षेत्र में तीर्थकरों का अभाव होने से पाँच महाविदेहों में विद्यमान श्री सीमन्धर-स्वामी तीर्थंकर परमदेव आदि तीर्थंकरों के साथ उन्हीं पंच-परमेष्ठियों को नमस्कार करता हूँ । पूर्वोक्त सभी को कैसे नमस्कार करता हूँ? मोक्ष-लक्ष्मी के स्वयंवर मण्डपभूत जिनदीक्षा के अवसर पर साधनभूत मंगलाचार स्वरूप, सिद्ध भगवान के अनन्त ज्ञानादि गुणों की भावनारूप सिद्ध-भक्ति से, और उसी-प्रकार निर्मल समाधि-रूप परिणमित परमयोगियों के गुणों की भावना लक्षण योग-भक्ति से; उन सभी को नमस्कर करता हूँ ।

पूर्व पृष्ठ

अगला पृष्ठ

इसी गाथा की तत्त्व-प्रदीपिका टीका

तात्पर्य-वृत्ति अनुक्रमणिका

Retrieved from "https://www.jainkosh.org/w/index.php?title=ग्रन्थ:प्रवचनसार_-_गाथा_3_-_तात्पर्य-वृत्ति&oldid=134722"
JainKosh

जैनकोष याने जैन आगम का डिजिटल ख़जाना ।

यहाँ जैन धर्म के आगम, नोट्स, शब्दकोष, ऑडियो, विडियो, पाठ, स्तोत्र, भक्तियाँ आदि सब कुछ डिजिटली उपलब्ध हैं |

Quick Links

  • Home
  • Dictionary
  • Literature
  • Kaavya Kosh
  • Study Material
  • Audio
  • Video
  • Online Classes

Other Links

  • This page was last edited on 23 April 2024, at 13:55.
  • Privacy policy
  • About जैनकोष
  • Disclaimers
© Copyright Jainkosh. All Rights Reserved
  • Powered by MediaWiki