• जैनकोष
    जैनकोष
  • Menu
  • Main page
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • What links here
    • Related changes
    • Special pages
    • Printable version
    • Permanent link
    • Page information
    • Recent changes
    • Help
    • Create account
    • Log in
Shivir Banner

जैन शब्दों का अर्थ जानने के लिए किसी भी शब्द को नीचे दिए गए स्थान पर हिंदी में लिखें एवं सर्च करें

 Actions
  • ग्रन्थ
  • Discussion
  • View source
  • View history

ग्रन्थ

ग्रन्थ:प्रवचनसार - गाथा 44 - तत्त्व-प्रदीपिका

From जैनकोष



ठाणणिसेज्जविहारा धम्मुवदेसो य णियदयो तेसिं । (44)

अरहंताणं काले मायाचारो व्व इत्थीणं ॥45॥

अर्थ: 

[तेषाम् अर्हता] उन अरहन्त भगवन्तों के [काले] उस समय [स्थाननिषद्याविहारा:] खड़े रहना, बैठना, विहार [धर्मोपदेश: च] और धर्मोपदेश- [स्त्रीणां मायाचार: इव] स्त्रियों के मायाचार की भाँति, [नियतय:] स्वाभाविक ही-प्रयत्न बिना ही- होता है ॥४४॥

तत्त्व-प्रदीपिका: 

अथ केवलिनां क्रियापि क्रियाफलं न साधयतीत्यनुशास्ति –

यथा हि महिलानां प्रयत्नमन्तरेणापि तथाविधयोग्यतासद्भावात्‌ स्वभावभूत एव मायोप-गुण्ठनागुण्ठितो व्यवहार: प्रवर्तते, तथा हि केवलिनां प्रयत्नमन्तरेणापि तथाविधयोग्यता सद्भावात्‌ स्थानमासनं विहरणं धर्मदेशना च स्वभावभूता एव प्रवर्तन्ते । अपि चाविरुद्धमेतदम्भोधरदृष्टान्तात्‌ । यथा खल्वम्भोधराकारपरिणतानां पुद्‌गलानां गमनमवस्थानं गर्जनमम्बुवर्षं च पुरुषप्रयत्नमन्तरेणापि दृश्यन्ते, तथा केवलिनां स्थानादयो-ऽबुद्धिपूर्वका एव दृश्यन्ते । अतोऽमी स्थानादयो मोहोदयपूर्वकत्वाभावात्‌ क्रियाविशेषा अपि केवलिनां क्रियाफलभूतबन्धसाधनानि न भवन्ति ॥४४॥

तत्त्व-प्रदीपिका हिंदी : 

अब, ऐसा उपदेश देते हैं कि केवली-भगवान के क्रिया भी क्रिया-फल (बन्ध) उत्पन्न नहीं करती :-

जैसे स्त्रियों के, प्रयत्न के बिना भी, उस प्रकार योग्यता का सद्धाव होने से स्वभावभूत ही माया के ढक्कन से ढँका हुआ व्यवहार प्रवर्तता है, उसी प्रकार केवली भगवान के, प्रयत्न के बिना ही (प्रयत्न न होने पर भी) उस प्रकार की योग्यता का सद्धाव होने से खड़े रहना, बैठना, विहार और धर्मदेशना स्वभावभूत ही प्रवर्तते हैं और यह (प्रयत्न के बिना ही विहारादि का होना), बादल के दृष्टान्त से अविरुद्ध है । जैसे बादल के आकाररूप परिणमित पुद्गलों का गमन, स्थिरता, गर्जन और जलवृष्टि पुरुष-प्रयत्न के बिना भी देखी जाती है, उसीप्रकार केवली-भगवान के खड़े रहना इत्यादि अबुद्धिपूर्वक ही (इच्छा के बिना ही) देखा जाता है । इसलिये यह स्थानादिक (खड़े रहने-बैठने इत्यादि का व्यापार), मोहोदय-पूर्वक न होने से, क्रिया-विशेष (क्रिया के प्रकार) होने पर भी केवली भगवान के क्रिया-फलभूत बन्ध के साधन नहीं होते ॥४४॥

पूर्व पृष्ठ

अगला पृष्ठ

इसी गाथा की तात्पर्य-वृत्ति टीका

तत्त्व-प्रदीपिका अनुक्रमणिका

Retrieved from "https://www.jainkosh.org/w/index.php?title=ग्रन्थ:प्रवचनसार_-_गाथा_44_-_तत्त्व-प्रदीपिका&oldid=134755"
JainKosh

जैनकोष याने जैन आगम का डिजिटल ख़जाना ।

यहाँ जैन धर्म के आगम, नोट्स, शब्दकोष, ऑडियो, विडियो, पाठ, स्तोत्र, भक्तियाँ आदि सब कुछ डिजिटली उपलब्ध हैं |

Quick Links

  • Home
  • Dictionary
  • Literature
  • Kaavya Kosh
  • Study Material
  • Audio
  • Video
  • Online Classes

Other Links

  • This page was last edited on 23 April 2024, at 13:55.
  • Privacy policy
  • About जैनकोष
  • Disclaimers
© Copyright Jainkosh. All Rights Reserved
  • Powered by MediaWiki