ग्रन्थ:प्रवचनसार - मूल गाथा



एस सुरासुरमणुसिंदवंदिदं धोदघाइकम्ममलं ।

पणमामि वड्‌ढमाणं तित्थं धम्मस्स कत्तारं ॥1॥



सेसे पुण तित्थयरे ससव्वसिद्धे विसुद्धसब्भावे ।

समणे य णाणदंसणचरित्ततववीरियायारे ॥2॥



ते ते सव्वे समगं समगं पत्तेगमेव पत्तेगं ।

वंदामि य वट्टंते अरहंते माणुसे खेत्ते ॥3॥



किच्चा अरहंताणं सिद्धाणं तह णमो गणहराणं ।

अज्झावयवग्गाणं साहूणं चेव सव्वेसिं ॥4॥

तेसिं विसुद्धदंसणणाणपहाणासमं समासेज्ज ।

उवसंपयामि सम्मं जत्तो णिव्वाणसंपत्ती ॥5॥



संपज्जदि णिव्वाणं देवासुरमणुयरायविहवेहिं ।

जीवस्स चरित्तादो दंसणणाणप्पहाणादो ॥6॥



चारित्तं खलु धम्मो धम्मो जो सो समो त्ति णिद्दिट्ठो ।

मोहक्खोहविहीणो परिणामो अप्पणो हु समो ॥7॥



परिणमदि जेण दव्वं तक्कालं तम्मयं त्ति पण्णत्तं ।

तम्हा धम्मपरिणदो आदा धम्मो मुणेयव्वो ॥8॥



जीवो परिणमदि जदा सुहेण असुहेण वा सुहो असुहो ।

सुद्धेण तदा सुद्धो हवदि हि परिणामसब्भावो ॥9॥



णत्थि विणा परिणामं अत्थो अत्थं विणेह परिणामो ।

दव्वगुणपज्जयत्थो अत्थो अत्थित्तणिव्वत्तो ॥10॥



धम्मेण परिणदप्पा अप्पा जदि सुद्धसंपयोगजुदो ।

पावदि णिव्वाणसुहं सुहोवजुत्तो य सग्गसुहं ॥11॥



असुहोदएण आदा कुणरो तिरियो भवीय णेरइयो ।

दुक्खसहस्सेहिं सदा अभिद्‌दुदो भमदि अच्चंतं ॥12॥



अइसयमादसमुत्थं विसयातीदं अणोवममणंतं ।

अव्वुच्छिण्णं च सुहं सुद्धवओगप्पसिद्धाणं ॥13॥



सुविदिदपयत्थसुत्तो संजमतवसंजुदो विगदरागो ।

समणो समसुहदुक्खो भणिदो सुद्धोवओगो त्ति ॥14॥



उवओगविसुद्धो जो विगदावरणंतरायमोहरओ ।

भूदो सयमेवादा जादि परं णेयभूदाणं ॥15॥



तह सो लद्धसहावो सव्वण्हू सव्वलोगपदिमहिदो ।

भूदो सयमेवादा हवदि सयंभु त्ति णिद्दिट्ठो ॥16॥



भंगविहूणो य भवो संभवपरिवज्जिदो विणासो हि ।

विज्जदि तस्सेव पुणो ठिदिसंभवणाससमवाओ ॥17॥



उप्पादो य विणासो विज्जदि सव्वस्स अट्ठजादस्स ।

पज्जाएण दु केणवि अट्ठो खलु होदि सब्भूदो ॥18॥



तं सव्वट्ठवरिट्ठं इट्ठं अमरासुरप्पहाणेहिं ।

ये सद्दहंति जीवा तेसिं दुक्खाणि खीयंति ॥19॥



पक्खीणघादिकम्मो अणंतवरवीरिओ अहियतेजो । (19)

जादो अदिंदिओ सो णाणं सोक्खं च परिणमदि ॥20॥



सोक्खं वा पुण दुक्खं केवलणाणिस्स णत्थि देहगदं । (20)

जम्हा अदिंदियत्तं जादं तम्हा दु तं णेयं ॥21॥



परिणमदो खलु णाणं पच्चक्खा सव्वदव्वपज्जाया । (21)

सो णेव ते विजाणदि उग्गहपुव्वाहिं किरियाहिं ॥22॥



णत्थि परोक्खं किंचि वि समंत सव्वक्खगुणसमिद्धस्स । (22)

अक्खातीदस्स सदा सयमेव हि णाणजादस्स ॥23॥



आदा णाणपमाणं णाणं णेयप्पमाणमुद्दिट्ठं । (23)

णेयं लोयालोयं तम्हा णाणं तु सव्वगयं ॥24॥



णाणप्पमाणमादा ण हवदि जस्सेह तस्स सो आदा । (24)

हीणो वा अहिओ वा णाणादो हवदि धुवमेव ॥25॥

हीणो जदि सो आदा तण्णाणमचेदणं ण जाणादि । (25)

अहिओ वा णाणादो णाणेण विणा कहं णादि ॥26॥



सव्वगदो जिणवसहो सव्वे वि य तग्गया जगदि अट्ठा । (26)

णाणमयादो य जिणो विसयादो तस्स ते भणिदा ॥27॥



णाणं अप्प त्ति मदं वट्टदि णाणं विणा ण अप्पाणं । (27)

तम्हा णाणं अप्पा अप्पा णाणं व अण्णं वा ॥28॥



णाणी णाणसहावो अट्ठा णेयप्पगा हि णाणिस्स । (28)

रूवाणि व चक्खूणं णेवण्णोण्णेसु वट्टंति ॥29॥



ण पविट्ठो णाविट्ठो णाणी णेयेसु रूवमिव चक्खू । (29)

जाणदि पस्सदि णियदं अक्खातीदो जगमसेसं ॥30॥



रयणमिह इन्दणीलं दुद्धज्झसियं जहा सभासाए । (30)

अभिभूय तं पि दुद्धं वट्टदि तह णाणमट्ठेसु ॥31॥



जदि ते ण संति अट्ठा णाणे णाणं ण होदि सव्वगयं । (31)

सव्वगयं वा णाणं कहं ण णाणट्ठिया अट्ठा ॥32॥



गेण्हदि णेव ण मुंचदि ण परं परिणमदि केवली भगवं । (32)

पेच्छदि समंतदो सो जाणदि सव्वं णिरवसेसं ॥33॥



जो हि सुदेण विजाणादि अप्पाणं जाणगं सहावेण । (33)

तं सुदकेवलिमिसिणो भणंति लोयप्पदीवयरा ॥34॥



सुत्तं जिणोवदिट्ठं पोग्गलदव्वप्पगेहिं वयणेहिं । (34)

तं जाणणा हि णाणं सुत्तस्स य जाणणा भणिया ॥35॥



जो जाणदि सो णाणं ण हवदि णाणेण जाणगो आदा । (35)

णाणं परिणमदि सयं अट्‌टा णाणट्ठिया सव्वे ॥36॥



तम्हा णाणं जीवो णेयं दव्वं तिहा समक्खादं । (36)

दव्वं ति पुणो आदा परं च परिणामसंबद्धं ॥37॥



तक्कालिगेव सव्वे सदसब्भूदा हि पज्जया तासिं । (37)

वट्‌टन्ते ते णाणे विसेसदो दव्वजादीणं ॥38॥



जे णेव हि संजाया जे खलु णट्‌ठा भवीय पज्जया । (38)

ते होंति असब्भूदा पज्जाया णाणपच्चक्खा ॥39॥



जदि पच्चक्खमजादं पज्जयं पलयिदं च णाणस्स । (39)

ण हवदि वा तं णाणं दिव्वं ति हि के परूवेंति ॥40॥



अत्थं अक्खणिवदिदं ईहापुव्वेहिं जे विजाणंति । (40)

तेसिं परोक्खभूदं णादुमसक्कं ति पण्णत्तं ॥41॥



अपदेसं सपदेसं मुत्तममुत्तं च पज्जयमजादं । (41)

पलयं गदं च जाणदि तं णाणमदिंदियं भणियं ॥42॥



परिणमदि णेयमट्ठं णादा जदि णेव खाइगं तस्स । (42)

णाणं ति तं जिणिंदा खवयंतं कम्ममेवुत्ता ॥43॥



उदयगदा कम्मंसा जिणवरवसहेहिं णियदिणा भणिया । (43)

तेसु विमूढो रत्तो दुट्‌ठो वा बंधमणुभवदि ॥44॥



ठाणणिसेज्जविहारा धम्मुवदेसो य णियदयो तेसिं । (44)

अरहंताणं काले मायाचारो व्व इत्थीणं ॥45॥



पुण्णफला अरहंता तेसिं किरिया पुणो हि ओदइया । (45)

मोहादीहिं विरहिदा तम्हा सा खाइग त्ति मदा ॥46॥



जदि सो सुहो व असुहो ण हवदि आदा सयं सहावेण । (46)

संसारो वि ण विज्जदि सव्वेसिं जीवकायाणं ॥47॥



जं तक्कालियमिदरं जाणदि जुगवं समंतदो सव्वं । (47)

अत्थं विचित्तविसमं तं णाणं खाइयं भणियं ॥48॥



जो ण विजाणदि जुगवं अत्थे तिक्कालिगे तिहुवणत्थे । (48)

णादुं तस्स ण सक्कं सपज्जयं दव्वमेगं वा ॥49॥



दव्वं अणंतपज्जयमेगमणंताणि दव्वजादाणि । (49)

ण विजाणदि जदि जुगवं किध सो सव्वाणि जाणादि ॥50॥



उप्पज्जदि जदि णाणं कमसो अट्ठे पडुच्च णाणिस्स । (50)

तं णेव हवदि णिच्चं ण खाइगं णेव सव्वगदं ॥51॥



तिक्कालणिच्चविसमं सयलं सव्वत्थसंभवं चित्तं । (51)

जुगवं जाणदि जोण्हं अहो हि णाणस्स माहप्पं ॥52॥



ण वि परिणमदि ण गेण्हदि उप्पज्जदि णेव तेसु अट्टेसु । (52)

जाणण्णवि ते आदा अबंधगो तेण पण्णत्तो ॥53॥



तस्स णमाइं लोगो देवासुरमणुअरायसंबंधो ।

भत्तो करेदि णिच्चं उवजुत्तो तं तहा वि अहं ॥54॥



अत्थि अमुत्तं मुत्तं अदिंदियं इंदियं च अत्थेसु । (53)

णाणं च तहा सोक्खं जं तेसु परं च तं णेयं ॥55॥



जं पेच्छदो अमुत्तं मुत्तेसु अदिंदियं च पच्छण्णं । (54)

सयलं सगं च इदरं तं णाणं हवदि पच्चक्खं ॥56॥



जीवो सयं अमुत्तो मुत्तिगदो तेण मुत्तिणा मुत्तं । (55)

ओगेण्हित्ता जोग्गं जाणदि वा तं ण जाणादि ॥57॥



फासो रसो य गंधो वण्णो सद्दो य पोग्गला होंति । (56)

अक्खाणं ते अक्खा जुगवं ते णेव गेण्हंति ॥58॥



परदव्वं ते अक्खा णेव सहावो त्ति अप्पणो भणिदा । (57)

उवलद्धं तेहि कधं पच्चक्खं अप्पणो होदि ॥59॥



जं परदो विण्णाणं तं तु परोक्खं ति भणिदमट्‌ठेसु । (58)

जदि केवलेण णादं हवदि हि जीवेण पच्चक्खं ॥60॥



जादं सयं समंतं णाणमणंतत्थवित्थडं विमलं । (59)

रहिदं तु ओग्गहादिहिं सुहं ति एगंतियं भणिदं ॥61॥



जं केवलं ति णाणं तं सोक्खं परिणमं च सो चेव । (60)

खेदो तस्स ण भणिदो जम्हा घादी खयं जादा ॥62॥



णाणं अत्थंतगयं लोयालोएसु वित्थडा दिट्ठी । (61)

णट्ठमणिट्ठं सव्वं इट्ठं पुण जं तु तं लद्धं ॥63॥



न श्रद्दधति सौख्यं सुखेषु परममिति विगतघातिनाम्‌ । (62)

श्रुत्वा ते अभव्या भव्या वा तत्प्रतीच्छन्ति ॥64॥



मणुआसुरामरिंदा अहिद्‌दुदा इन्दिएहिं सहजेहिं । (63)

असहंता तं दुक्खं रमंति विसएसु रम्मेसु ॥65॥



जेसिं विसएसु रदी तेसिं दुक्खं वियाण सब्भावं । (64)

जइ तं ण हि सब्भावं वावारो णत्थि विसयत्थं ॥66॥



पप्पा इट्ठे विसये फासेहिं समस्सिदे सहावेण । (65)

परिणममाणो अप्पा सयमेव सुहं ण हवदि देहो ॥67॥



एगंतेण हि देहो सुहं ण देहिस्स कुणदि सग्गे वा । (66)

विसयवसेण दु सोक्खं दुक्खं वा हवदि सयमादा ॥68॥



तिमिरहरा जइ दिट्ठी जणस्स दीवेण णत्थि कायव्वं । (67)

तह सोक्खं सयमादा विसया किं तत्थ कुव्वंति ॥69॥



सयमेव जहादिच्चो तेजो उण्हो य देवदा णभसि । (68)

सिद्धो वि तहा णाणं सुहं च लोगे तहा देवो ॥70॥



तेजो दिट्ठी णाणं इड्ढी सोक्खं तहेव ईसरियं ।

तिहुवणपहाणदैयं माहप्पं जस्स सो अरिहो ॥71॥



तं गुणदो अधिगदरं अविच्छिदं मणुवदेवपदिभावं ।

अपुणब्भावणिबद्धं पणमामि पुणो पुणो सिद्धं ॥72॥



देवदजदिगुरुपूजासु चेव दाणम्मि वा सुसीलेसु । (69)

उववासादिसु रत्तो सुहोवओगप्पगो अप्पा ॥73॥



जुत्तो सुहेण आदा तिरिओ वा माणुसो व देवो वा । (70)

भूदो तावदि कालं लहदि सुहं इन्दियं विविहं ॥74॥



सोक्खं सहावसिद्धं णत्थि सुराणं पि सिद्धमुवदेसे । (71)

ते देहवेदणट्ठा रमंति विसएसु रम्मेसु ॥75॥



णरणारयतिरियसुरा भजन्ति जदि देहसंभवं दुक्खं । (72)

किह सो सुहो व असुहो उवओगो हवदि जीवाणं ॥76॥



कुलिसाउहचक्कधरा सुहोवओगप्पगेहिं भोगेहिं । (73)

देहादीणं विद्धिं करेंति सुहिदा इवाभिरदा ॥77॥



जदि संति हि पुण्णाणि य परिणामसमुब्भवाणि विविहाणि । (74)

जणयंति विसयतण्हं जीवाणं देवदंताणं ॥78॥



ते पुण उदिण्णतण्हा दुहिदा तण्हाहिं विसयसोक्खाणि । (75)

इच्छंति अणुभवंति य आमरणं दुक्खसंतत्ता ॥79॥



सपरं बाधासहियं विच्छिण्णं बंधकारणं विसमं । (76)

जं इंदिएहि लद्धं तं सोक्खं दुक्खमेव तहा ॥80॥



ण हि मण्णदि जो एवं णत्थि विसेसो त्ति पुण्णपावाणं । (77)

हिंडदि घोरमपारं संसारं मोहसंछण्णो ॥81॥



एवं विदिदत्थो जो दव्वेसु ण रागमेदि दोसं वा । (78)

उवओगविसुद्धो सो खवेदि देहुब्भवं दुक्खं ॥82॥



चत्ता पावारंभं समुट्ठिदो वा सुहम्मि चरियम्मि । (79)

ण जहदि जदि मोहादी ण लहदि सो अप्पगं सुद्धं ॥83॥



तवसंजमप्पसिद्धो सुद्धो सग्गापवग्गमग्गकरो ।

अमरासुरिंदमहिदो देवो सो लोयसिहरत्थो ॥84॥



तं देवदेवदेवं जदिवरवसहं गुरुं तिलोयस्स ।

पणमंति जे मणुस्सा ते सोक्खं अक्खयं जंति ॥85॥



जो जाणदि अरहंतं दव्वत्तगुणत्तपज्जयत्तेहिं । (80)

सो जाणदि अप्पाणं मोहो खलु जादि तस्स लयं ॥86॥



जीवो ववगदमोहो उवलद्धो तच्चमप्पणो सम्मं । (81)

जहदि जदि रागदोसे सो अप्पाणं लहदि सुद्धं ॥87॥



सव्वे वि य अरहंता तेण विधाणेण खविदकम्मंसा । (82)

किच्चा तधोवदेसं णिव्वादा ते णमो तेसिं ॥88॥



दंसणसुद्धा पुरिसा णाणपहाणा समग्गचरियत्था ।

पूजासक्काररिहा दाणस्स य हि ते णमो तेसिं ॥89॥



दव्वादिएसु मूढो भावो जीवस्स हवदि मोहो त्ति । (83)

खुब्भदि तेणुच्छण्णो पप्पा रागं व दोसं वा ॥90॥



मोहेण व रागेण व दोसेण व परिणदस्स जीवस्स । (84)

जायदि विविहो बंधो तम्हा ते संखवइदव्वा ॥91॥



अट्ठे अजधागहणं करुणाभावो य तिरियमणुएसु । (85)

विसएसु य प्पसंगो मोहस्सेदाणि लिंगाणि ॥92॥



जिणसत्थादो अट्ठे पच्चक्खादीहिं बुज्झदो णियमा । (86)

खीयदि मोहोवचयो तम्हा सत्थं समधिदव्वं ॥93॥



दव्वाणि गुणा तेसिं पज्जाया अट्ठसण्णया भणिया । (87)

तेसु गुणपज्जयाणं अप्पा दव्व त्ति उवदेसो ॥94॥



जो मोहरागदोसे णिहणदि उवलब्भ जोण्हमुवदेसं । (88)

सो सव्वदुक्खमोक्खं पावदि अचिरेण कालेण ॥95॥



णाणप्पगमप्पाणं परं च दव्वत्तणाहिसंबद्धं । (89)

जाणदि जदि णिच्छयदो जो सो मोहक्खयं कुणदि ॥96॥



तम्हा जिणमग्गादो गुणेहिं आदं परं च दव्वेसु । (90)

अभिगच्छदु णिम्मोहं इच्छदि जदि अप्पणो अप्पा ॥97॥



सत्तासंबद्धेदे सविसेसे जो हि णेव सामण्णे । (91)

सद्दहदि ण सो समणो सत्तो धम्मो ण संभवदि ॥98॥



जो णिहदमोहदिट्ठी आगमकुसलो विरागचरियम्हि । (92)

अब्भुट्ठिदो महप्पा धम्मो त्ति विसेसिदो समणो ॥99॥



जो तं दिट्ठा तुट्ठो अब्भुट्ठित्ता करेदि सक्कारं ।

वंदणणमंसणादिहिं तत्तो सो धम्ममादियदि ॥100॥



तेण णरा व तिरिच्छा देविं वा माणुसिं गदिं पप्पा ।

विहविस्सरियेहिं सया संपुण्णमणोरहा होंति ॥101॥



तम्हा तस्स णमाईं किच्चा णिच्चं पि तम्मणो होज्ज ।

वोच्छामि संगहादो परमट्ठविणिच्छयाधिगमं ॥102॥



अत्थो खलु दव्वमओ दव्वाणि गुणप्पगाणि भणिदाणि । (93)

तेहिं पुणो पज्जाया पज्जयमूढा हि परसमया ॥103॥



जे पज्जएसु णिरदा जीवा परसमइग त्ति णिद्दिट्ठा । (94)

आदसहावम्हि ठिदा ते सगसमया मुणेदव्वा ॥104॥



अपरिच्चत्त-सहावेणुप्पा-दव्वयधुवत्त-संबद्धं । (95)

गुणवं च सपज्जयं जं तं दव्वं ति वुच्चंति ॥105॥



सब्भावो हि सहावो गुणेहिं सगपज्जएहिं चित्तेहिं । (96)

दव्वस्स सव्वकालं उप्पादव्वयधुवत्तेहिं ॥106॥



इह विविहलक्खणाणं लक्खणमेगं सदित्ति सव्वगयं । (97)

उवदिसदा खलु धम्मं जिणवरवसहेण पण्णत्तं ॥107॥



दव्वं सहावसिद्धं सदिति जिणा तच्चदो समक्खादा । (98)

सिद्धं तध आगमदो णेच्छदि जो सो ही परसमओ ॥108॥



सदवट्ठिदं सहावे दव्वं दव्वस्स जो हि परिणामो । (99)

अत्थेसु सो सहावो ठिदिसंभवणाससंबद्धो ॥109॥



ण भवो भंगविहीणो भंगो वा णत्थि संभवविहीणो । (100)

उप्पादो वि य भंगो ण विणा धोव्वेण अत्थेण ॥110॥



उप्पादट्ठिदिभंगा विज्जंते पज्जएसु पज्जाया । (101)

दव्वे हि संति णियदं तम्हा दव्वं हवदि सव्वं ॥111॥



समवेदं खलु दव्वं संभवठिदिणाससण्णिदट्ठेहिं । (102)

एक्कम्मि चेव समये तम्हा दव्वं खु तत्तिदयं ॥112॥



पाडुब्भवदि य अण्णो पज्जाओ पज्जओ वयदि अण्णो । (103)

दव्वस्स तं पि दव्वं णेव पणट्ठं ण उप्पण्णं ॥113॥



परिणमदि सयं दव्वं गुणदो य गुणंतरं सद्‌विसिट्ठं । (104)

तम्हा गुणपज्जाया भणिया पुण दव्वमेव त्ति ॥114॥



ण हवदि जदि सद्दव्वं असद्‌धुव्वं हवदि तं कहं दव्वं । (105)

हवदि पुणो अण्णं वा तम्हा दव्वं सयं सत्ता ॥115॥



पविभत्तपदेसत्तं पुधत्तमिदि सासणं हि वीरस्स । (106)

अण्णत्तमतब्भावो ण तब्भवं होदि कधमेगं ॥116॥



सद्दव्वं सच्च गुणो सच्चेव य पज्जओ त्ति वित्थारो । (107)

जो खलु तस्स अभावो सो तदभावो अतब्भावो ॥117॥



जं दव्वं तं ण गुणो जो वि गुणो सो ण तच्चमत्थादो । (108)

एसो हि अतब्भावो णेव अभावो त्ति णिद्दिट्ठो ॥118॥



जो खलु दव्वसहावो परिणामो सो गुणो सदविसिट्ठो । (109)

सदवट्ठिदं सहावे दव्वं ति जिणोवदेसोयं ॥119॥



णत्थि गुणो त्ति व कोई पज्जाओ त्तीह वा विणा दव्वं । (110)

दव्वत्तं पुण भावो तम्हा दव्वं सयं सत्ता ॥120॥



एवंविहं सहावे दव्वं दव्वत्थपज्जयत्थेहिं । (111)

सदसब्भावणिबद्धं पादुब्भावं सदा लभदि ॥121॥



जीवो भवं भविस्सदि णरोऽमरो वा परो भवीय पुणो । (112)

किं दव्वत्तं पजहदि ण जहं अण्णो कहं होदि ॥122॥



मणुवो ण होदि देवो देवो वा माणुसो व सिद्धो वा । (113)

एवं अहोज्जमाणो अणण्णभावं कधं लहदि ॥123॥



दव्वट्ठिएण सव्वं दव्वं तं पज्जयट्ठिएण पुणो । (114)

हवदि य अण्णमणण्णं तक्काले तम्मयत्तादो ॥124॥



अत्थि त्ति य णत्थि त्ति य हवदि अवत्तव्वमिदि पुणो दव्वं । (115)

पज्जाएण दु केण वि तदुभयमादिट्ठमण्णं वा ॥125॥



एसो त्ति णत्थि कोई ण णत्थि किरिया सहावणिव्वत्ता । (116)

किरिया हि णत्थि अफला धम्मो जदि णिप्फलो परमो ॥126॥



कम्मं णामसमक्खं सभावमध अप्पणो सहावेण । (117)

अभिभूय णरं तिरियं णेरइयं वा सुरं कुणदि ॥127॥



णरणारयतिरियसुरा जीवा खलु णामकम्मणिव्वत्ता । (118)

ण हि ते लद्धसहावा परिणममाणा सकम्माणि ॥128॥



जायदि णेव ण णस्सदि खणभंगसमुब्भवे जणे कोई । (119)

जो हि भवो सो विलओ संभवविलय त्ति ते णाणा ॥129॥



तम्हा दु णत्थि कोई सहावसमवट्ठिदो त्ति संसारे । (120)

संसारो पुण किरिया संसरमाणस्स दव्वस्स ॥130॥



आदा कम्ममलिमसो परिणामं लहदि कम्मसंजुत्तं । (121)

तत्तो सिलिसदि कम्मं तम्हा कम्मं तु परिणामो ॥131॥



परिणामो सयमादा सा पुण किरिय त्ति होदि जीवमया । (122)

किरिया कम्म त्ति मदा तम्हा कम्मस्स ण दु कत्ता ॥132॥



परिणमदि चेदणाए आदा पुण चेदणा तिधाभिमदा । (123)

सा पुण णाणे कम्मे फलम्मि वा कम्मणो भणिदा ॥133॥



णाणं अट्ठवियप्पो कम्मं जीवेण जं समारद्धं । (124)

तमणेगविधं भणिदं फलं ति सोक्खं व दुक्खं वा ॥134॥



अप्पा परिणामप्पा परिणामो णाणकम्मफलभावी । (125)

तम्हा णाणं कम्मं फलं च आदा मुणेदव्वो ॥135॥



कत्ता करणं कम्मं फलं च अप्प त्ति णिच्छिदो समणो । (126)

परिणमदि णेव अण्णं जदि अप्पाणं लहदि सुद्धं ॥136॥



दव्वं जीवमजीवं जीवो पुण चेदणोवओगमओ । (127)

पोग्गलदव्वप्पमुहं अचेदणं हवदि य अजीवं ॥137॥



पोग्गलजीवणिबद्धो धम्माधम्मत्थिकायकालड्‌ढो । (128)

वट्टदि आगासे जो लोगो सो सव्वकाले दु ॥138॥



उप्पादट्ठिदिभंगा पोग्गलजीवप्पगस्स लोगस्स । (129)

परिणामा जायंते संघादादो व भेदादो ॥139॥



लिंगेहिं जेहिं दव्वं जीवमजीवं च हवदि विण्णादं । (130)

तेऽतब्भावविसिट्ठा मुत्तामुत्ता गुणा णेया ॥140॥



मुत्ता इंदियगेज्झा पोग्गलदव्वप्पगा अणेगविधा । (131)

दव्वाणममुत्तणं गुणा अमुत्ता मुणेदव्वा ॥141॥



वण्णरसगंधफासा विज्जंते पुग्गलस्स सुहुमादो । (132)

पुढवीपरियंतस्स य सद्दो सो पोग्गलो चित्तो ॥142॥



आगासस्सवगाहो धम्मद्दव्वस्स गमणहेदुत्तं । (133)

धम्मेदरदव्वस्स दु गुणो पुणो ठाणकारणदा ॥143॥

कालस्स वट्टणा से गुणोवओगो त्ति अप्पणो भणिदो । (134)

णेया संखेवादो गुणा हि मुत्तिप्पहीणाणं ॥144॥



जीवा पोग्गलकाया धम्माधम्मा पुणो य आगासं । (135)

सपदेसेहिं असंखा णत्थि पदेस त्ति कालस्स ॥145॥



एदाणि पंचदव्वाणि उज्झियकालं तु अत्थिकाय त्ति ।

भण्णंते काया पुण बहुप्पदेसाण पचयत्तं ॥146॥



लोगालोगेसु णभो धम्माधम्मेहिं आददो लोगो । (136)

सेसे पडुच्च कालो जीवा पुण पोग्गला सेसा ॥147॥



जध ते णभप्पदेसा तधप्पदेसा हवंति सेसाणं । (137)

अपदेसो परमाणू तेण पदेसुब्भवो भणिदो ॥148॥



समओ दु अप्पदेसो पदेसमेत्तस्स दव्वजादस्स । (138)

वदिवददो सो वट्टदि पदेसमागासदव्वस्स ॥149॥



वदिवददो तं देसं तस्सम समओ तदो परो पुव्वो । (139)

जो अत्थो सो कालो समओ उप्पण्णपद्धंसी ॥150॥



आगासमणुणिविट्ठं आगासपदेससण्णया भणिदं । (140)

सव्वेसिं च अणूणं सक्कदि तं देदुमवगासं ॥151॥



एक्को व दुगे बहुगा संखातीदा तदो अणंता य । (141)

दव्वाणं च पदेसा संति हि समय त्ति कालस्स ॥152॥



उप्पादो पद्धंसो विज्जदि जदि जस्स एगसमयम्हि । (142)

समयस्स सो वि समओ सभावसमवट्ठिदो हवदि ॥153॥



एगम्हि संति समये संभवठिदिणाससण्णिदा अट्ठा । (143)

समयस्स सव्वकालं एष हि कालाणुसब्भावो ॥154॥



जस्स ण संति पदेसा पदेसमेत्तं व तच्चदो णादुं । (144)

सुण्णं जाण तमत्थं अत्थंतरभूदमत्थीदो ॥155॥



सपदेसेहिं समग्गो लोगो अट्ठेहिं णिट्ठिदो णिच्चो । (145)

जो तं जाणदि जीवो पाणचदुक्काभिसंबद्धो ॥156॥



इंदियपाणो य तधा बलपाणो तह य आउपाणो य । (146)

आणप्पाणप्पाणो जीवाणं होंति पाणा ते ॥157॥



पंच वि इंदियपाणा मणवचिकाया य तिण्णि बलपाणा ।

आणप्पाणप्पाणो आउगपाणेण होंति दसपाणा ॥158॥



पाणेहिं चदुहिं जीवदि जीविस्सदि जो हि जीविदो पुव्वं । (147)

सो जीवो पाणा पुण पोग्गलदव्वेहिं णिव्वत्ता ॥159॥



जीवो पाणणिबद्धो बद्धो मोहादिएहिं कम्मेहिं । (148)

उवभुंजं कम्मफलं बज्झदि अण्णेहिं कम्मेहिं ॥160॥



पाणाबाधं जीवो मोहपदेसेहिं कुणदि जीवाणं । (149)

जदि सो हवदि हि बंधो णाणावरणादिकम्मेहिं ॥161॥



आदा कम्ममलिमसो धरेदि पाणे पुणो पुणो अण्णे । (150)

ण चयदि जाव ममत्तिं देहपधाणेसु विसयेसु ॥162॥



जो इंदियादिविजई भवीय उवओगमप्पगं झादि । (151)

कम्मेहिं सो ण रज्जदि किह तं पाणा अणुचरंति ॥163॥



अत्थित्तणिच्छिदस्स हि अत्थस्सत्थंतरम्हि संभूदो । (152)

अत्थो पज्जाओ सो संठाणादिप्पभेदेहिं ॥164॥



णरणारयतिरियसुरा संठाणादीहिं अण्णहा जादा । (153)

पज्जाया जीवाणं उदयादिहिं णामकम्मस्स ॥165॥



तं सब्भावणिबद्धं दव्वसहावं तिहा समक्खादं । (154)

जाणदि जो सवियप्पं ण मुहदि सो अण्णदवियम्हि ॥166॥



अप्पा उवओगप्पा उवओगो णाणदंसणं भणिदो । (155)

सो वि सुहो असुहो वा उवओगो अप्पणो हवदि ॥167॥



उवओगो जदि हि सुहो पुण्णं जीवस्स संचयं जादि । (156)

असुहो वा तध पावं तेसिमभावे ण चयमत्थि ॥168॥



जो जाणादि जिणिंदे पेच्छदि सिद्धे तहेव अणगारे । (157)

जीवेसु साणुकंपो उवओगो सो सुहो तस्स ॥169॥



विसयकसाओगाढो दुस्सुदिदुच्चित्तदुट्टगोट्ठिजुदो । (158)

उग्गो उम्मग्गपरो उवओगो जस्स सो असुहो ॥170॥



असुहोवओगरहिदो सुहोवजुत्तो ण अण्णदवियम्हि । (159)

होज्जं मज्झत्थोऽहं णाणप्पगमप्पगं झाए ॥171॥



णाहं देहो ण मणो ण चेव वाणी ण कारणं तेसिं । (160)

कत्ता ण ण कारयिदा अणुमंता णेव कत्तीणं ॥172॥



देहो य मणो वाणी पोग्गलदव्वप्पग त्ति णिद्दिट्ठा । (161)

पोग्गलदव्वं हि पुणो पिंडो परमाणुदव्वाणं ॥173॥



णाहं पोग्गलमइओ ण ते मया पोग्गला कया पिंडं । (162)

तम्हा हि ण देहोऽहं कत्ता वा तस्य देहस्य ॥174॥



अपदेसो परमाणू पदेसमेत्तो द समयसद्दो जो । (163)

णिद्धो वा लुक्खो वा दुपदेसादित्तमणुभवदि ॥175॥



एगुत्तरमेगादी अणुस्स णिद्धत्तणं च लुक्खत्तं । (164)

परिणामादो भणिदं जाव अणंतत्तमणुभवदि ॥176॥



णिद्धा वा लुक्खा वा अणुपरिणामा समा व विसमा वा । (165)

समदो दुराधिगा जदि बज्झन्ति हि आदिपरिहीणा ॥177॥



णिद्धत्तणेण दुगुणो चदुगुणणिद्धेण बंधमणुभवदि । (166)

लुक्खेण वा तिगुणिदो अणु बज्झदि पंचगुणजुत्तो ॥178॥



दुपदेसादी खंधा सुहुमा वा बादरा ससंठाणा । (167)

पुढविजलतेउवाऊ सगपरिणामेहिं जायंते ॥179॥



ओगाढगाढणिचिदो पोग्गलकायेहिं सव्वदो लोगो । (168)

सुहुमेहिं बादरेहि य अप्पाओग्गेहिं जोग्गेहिं ॥180॥



कम्मत्तणपाओग्गा खंधा जीवस्स परिणइं पप्पा । (169)

गच्छंति कम्मभावं ण हि ते जीवेण परिणमिदा ॥181॥



ते ते कम्मत्तगदा पोग्गलकाया पुणो वि जीवस्स । (170)

संजायंते देहा देहंतरसंकमं पप्पा ॥182॥



ओरालिओ य देहो देहो वेउव्विओ य तेजसिओ । (171)

आहारय कम्मइओ पोग्गलदव्वप्पगा सव्वे ॥183॥



अरसमरूवमगंधं अव्वत्तं चेदणागुणमसद्‌दं । (172)

जाण अलिंग्गहणं जीवमणिद्दिट्ठसंठाणं ॥184॥



मुत्तो रूवादिगुणो बज्झदि फासेहिं अण्णमण्णेहिं । (173)

तव्विवरीदो अप्पा बज्झदि किध पोग्गलं कम्मं ॥185॥



रूवादिएहिं रहिदो पेच्छदि जाणादि रूवमादीणि । (174)

दव्वाणि गुणे य जधा तह बंधो तेण जाणीहि ॥186॥



उवओगमओ जीवो मुज्झदि रज्जेदि वा पदुस्सेदि । (175)

पप्पा विविधे विसये जो हि पुणो तेहिं सो बन्धो ॥187॥



भावेण जेण जीवो पेच्छदि जाणादि आगदं विसये । (176)

रज्जदि तेणेव पुणो बज्झदि कम्म त्ति उवदेसो ॥188॥



फासेहिं पोग्गलाणं बंधो जीवस्स रागमादीहिं । (177)

अण्णोण्णमवगाहो पोग्गलजीवप्पगो भणिदो ॥189॥



सपदेसो सो अप्पा तेसु पदेसेसु पोग्गला काया । (178)

पविसंति जहाजोग्गं चिट्ठंति हि जंति बज्झंति ॥190॥



रत्तो बंधदि कम्मं मुच्चदि कम्मेहिं रागरहिदप्पा । (179)

एसो बंधसमासो जीवाणं जाण णिच्छयदो ॥191॥



परिणामादो बंधो परिणामो रागदोसमोहजुदो । (180)

असुहो मोहपदोसो सुहो व असुहो हवदि रागो ॥192॥



सुहपरिणामो पुण्णं असुहो पावं ति भणिदमण्णेसु । (181)

परिणामो णण्णगदो दुक्खक्खयकारणं समये ॥193॥



भणिदा पुढविप्पमुहा जीवणिकायाध थावरा य तसा । (182)

अण्णा ते जीवादो जीवो वि य तेहिंदो अण्णो ॥194॥



जो णवि जाणदि एवं परमप्पाणं सहावमासेज्ज । (183)

कीरदि अज्झवसाणं अहं ममेदं ति मोहादो ॥195॥



कुव्वं सभावमादा हवदि हि कत्ता सगस्स भावस्स । (184)

पोग्गलदव्वमयाणं ण दु कत्त्ता सव्वभावाणं ॥196॥



गेण्हदि णेव ण मुंचदि करेदि ण हि पोग्गलाणि कम्माणि । (185)

जीवो पोग्गलमज्झे वट्टण्णवि सव्वकालेसु ॥197॥



स इदाणिं कत्ता सं सगपरिणामस्स दव्वजादस्स । (186)

आदीयदे कदाइं विमुच्चदे कम्मधूलीहिं ॥198॥



परिणमदि जदा अप्पा सुहम्मि असुहम्मि रागदोसजुदो । (187)

तं पविसदि कम्मरयं णाणावरणादिभावेहिं ॥199॥



सुहपयडीण विसोही तिव्वो असुहाण संकिलेसम्मि ।

विवरीदो दु जहण्णो अणुभागो सव्वपयडीणं ॥200॥



सपदेसो सो अप्पा कसायिदो मोहरागदोसेहिं । (188)

कम्मरएहिं सिलिट्ठो बंधो त्ति परूविदो समये ॥201॥



एसो बंधसमासो जीवाणं णिच्छयेण णिद्दिट्ठो । (189)

अरहंतेहिं जदीणं ववहारो अण्णहा भणिदो ॥202॥



ण चयदि जो दु ममत्तिं अहं ममेदं ति देहदविणेसु । (190)

सो सामण्णं चत्ता पडिवण्णो होदि उम्मग्गं ॥203॥



णाहं होमि परेसिं ण मे परे संति णाणमहमेक्को । (191)

इदि जो झायदि झाणे सो अप्पाणं हवदि झादा ॥204॥



एवं णाणप्पाणं दंसणभूदं अदिंदियमहत्थं । (192)

धुवमचलमणालंबं मण्णेऽहं अप्पगं सुद्धं ॥205॥



देहा वा दविणा वा सुहदुक्खा वाध सत्तुमित्तजणा । (193)

जीवस्स ण संति धुवा धुवोवओगप्पगो अप्पा ॥206॥



जो एवं जाणित्ता झादि परं अप्पगं विसुद्धप्पा । (194)

सागारोऽणगारो खवेदि सो मोहदुग्गंठि ॥207॥



जो णिहदमोहगंठी रागपदोसे खवीय सामण्णे । (195)

होज्जं समसुहदुक्खो सो सोक्खं अक्खयं लहदि ॥208॥



जो खविदमोहकलुसो विसयविरत्तो मणो णिरुंभित्ता । (196)

समवट्ठिदो सहावे सो अप्पाणं हवदि झादा ॥209॥



णिहदघणघादिकम्मो पच्चक्खं सव्वभावतच्चण्हू । (197)

णेयंतगदो समणो झादि कमट्ठं असंदेहो ॥210॥



सव्वाबाधविजुत्तो समंतसव्वक्खसोक्खणाणड्‌ढो । (198)

भूदो अक्खातीदो झादि अणक्खो परं सोक्खं ॥211॥



एवं जिणा जिणिंदा सिद्धा मग्गं समुट्ठिदा समणा । (199)

जादा णमोत्थु तेसिं तस्स य णिव्वाणमग्गस्स ॥212॥



तम्हा तह जाणित्ता अप्पाणं जाणगं सभावेण । (200)

परिवज्जामि ममत्तिं उवट्ठिदो णिम्ममत्तम्हि ॥213॥



दंसणसंसुद्धाणं सम्मण्णाणोवजोगजुत्ताणं ।

अव्वाबाधरदाणं णमो णमो सिद्धसाहूणं ॥214॥



एवं पणमिय सिद्धे जिणवरवसहे पुणो पुणो समणे । (201)

पडिवज्जदु सामण्णं जदि इच्छदि दुक्खपरिमोक्खं ॥215॥



आपिच्छ बंधुवग्गं विमोचिदो गुरुकलत्तपुत्तेहिं । (202)

आसिज्ज णाणदंसणचरित्ततववीरियायारं ॥216॥



समणं गणिं गुणड्‌ढं कुलरूववयोविसिट्ठमिट्ठदरं । (203)

समणेहि तं पि पणदो पडिच्छ मं चेदि अणुगहिदो ॥217॥



णाहं होमि परेसिं ण मे परे णत्थि मज्झमिह किंचि । (204)

इदि णिच्छिदो जिदिंदो जादो जधजादरूवधरो ॥218॥



जधजादरूवजादं उप्पाडिदकेसमंसुगं सुद्धं । (205)

रहिदं हिंसादीदो अप्पडिकम्मं हवदि लिंगं ॥219॥

मुच्छारंभविजुत्तं जुत्तं उवओगजोगसुद्धीहिं । (206)

लिंगं ण परावेक्खं अपुणब्भवकारणं जेण्हं ॥220॥



आदाय तं पि लिंगं गुरुणा परमेण तं णमंसित्ता । (207)

सोच्चा सवदं किरियं उवट्ठिदो होदि सो समणो ॥221॥



वदसमिदिंदियरोधो लोचावस्सयमचेलमण्हाणं । (208)

खिदिसयणमदंतवणं ठिदिभोयणमेगभत्तं च ॥222॥

एदे खलु मूलगुणा समणाणं जिणवरेहिं पण्णत्ता । (209)

तेसु पमत्तो समणो छेदोवट्ठावगो होदि ॥223॥



लिंगग्गहणे तेसिं गुरु त्ति पव्वज्जदायगो होदि । (210)

छेदेसूवट्ठवगा सेसा णिज्जवगा समणा ॥224॥



पयदम्हि समारद्धे छेदो समणस्स कायचेट्ठम्हि । (211)

जायदि जदि तस्स पुणो आलोयणपुव्विया किरिया ॥225॥

छेदुवजुत्तो समणो समणं ववहारिणं जिणमदम्हि । (212)

आसेज्जालोचित्ता उवदिट्ठं तेण कायव्वं ॥226॥



अधिवासे व विवासे छेदविहूणो भवीय सामण्णे । (213)

समणो विहरदु णिच्चं परिहरमाणो णिबंधाणि ॥227॥



चरदि णिबद्धो णिच्चं समणो णाणम्हि दंसणमुहम्हि । (214)

पयदो मूलगुणेसु य जो सो पडिपुण्णसामण्णो ॥228॥



भत्ते वा खमणे वा आवसधे वा पुणो विहारे वा । (215)

उवधिम्हि वा णिबद्धं णेच्छदि समणम्हि विकधम्हि ॥229॥



अपयत्ता वा चरिया सयणासणठाणचंकमादीसु । (216)

समणस्स सव्वकाले हिंसा सा संतय त्ति मदा ॥230॥



मरदु व जियदु व जीवो अयदाचारस्स णिच्छिदा हिंसा । (217)

पयदस्स णत्थि बंधो हिंसामेत्तेण समिदस्स ॥231॥



अयदाचारो समणो छस्सु वि कायेसु वधकरो त्ति मदो । (218)

चरदि जदं जदि णिच्चं कमलं व जले णिरुवलेवो ॥234॥



हवदि व ण हवदि बंधो मदम्हि जीवेऽध कायचेट्ठम्हि । (219)

बंधो धुवमुवधीदो इदि समणा छड्डिया सव्वं ॥235॥



ण हि णिरवेक्खो चागो ण हवदि भिक्खुस्स आसयविसुद्धी । (220)

अविसुद्धस्स य चित्ते कहं णु कम्मक्खओ विहिदो ॥236॥



किध तम्हि णत्थि मुच्छा आरंभो वा असंजमो तस्स । (221)

तध परदव्वम्मि रदो कधमप्पाणं पसाधयदि ॥240॥



छेदो येन न विद्यते ग्रहणविसर्गेषु सेवमानस्य । (222)

समणो तेणिह वट्टदु कालं खेत्तं वियाणित्ता ॥241॥



अप्पडिकुट्ठं उवधिं अपत्थणिज्जं असंजदजणेहिं । (223)

मुच्छादिजणणरहिदं गेण्हदु समणो जदि वि अप्पं ॥242॥



किं किंचण त्ति तक्कं अपुणब्भवकामिणोध देहे वि । (224)

संग त्ति जिणवरिंदा अप्पडिकम्मत्तमुद्दिट्ठा ॥243॥



पेच्छदि ण हि इह लोगं परं च समणिंददेसिदो धम्मो ।

धम्मम्हि तम्हि कम्हा वियप्पियं लिंगमित्थीणं ॥244॥



णिच्छयदो इत्थीणं सिद्धी ण हि तेण जम्मणा दिट्ठा ।

तम्हा तप्पडिरूवं वियप्पियं लिंगमित्थीणं ॥245॥



पइडीपमादमइया एदासिं वित्ति भासिया पमदा ।

तम्हा ताओ पमदा पमादबहुला त्ति णिद्दिट्ठा ॥246॥



संति धुवं पमदाणं मोहपदोसा भयं दुगुंछा य ।

चित्ते चित्ता माया तम्हा तासिं ण णिव्वाणं ॥247॥



ण विणा वट्टदि णारी एक्कं वा तेसु जीवलोयम्हि ।

ण हि संउडं च गत्तं तम्हा तासिं च संवरणं ॥248॥



चित्तस्सावो तासिं सित्थिल्लं अत्तवं च पक्खलणं ।

विज्जदि सहसा तासु अ उप्पादो सुहममणुआणं ॥249॥



लिंगम्हि य इत्थीणं थणंतरे णाहिकक्खपदेसेसु ।

भणिदो सुहुमुप्पादो तासिं कह संजमो होदि ॥250॥



जदि दंसणेण सुद्धा सुत्तज्झयणेण चावि संजुत्ता ।

घोरं चरदि व चरियं इत्थिस्स ण णिज्जरा भणिदा ॥251॥



तम्हा तं पडिरूवं लिंगं तासिं जिणेहिं णिद्दिट्ठं ।

कुलरूववओजुत्ता समणीओ तस्समाचारा ॥252॥



वण्णेसु तीसु एक्को कल्लाणंगो तवोसहो वयसा ।

सुमुहो कुच्छारहिदो लिंगग्गहणे हवदि जोग्गो ॥253॥



जो रयणत्तयणासो सो भंगो जिणवरेहिं णिद्दिट्ठो ।

सेसं भंगेण पुणो ण होदि सल्लेहणा अरिहो ॥254॥



उवयरणं जिणमग्गे लिंगं जहजादरूवमिदि भणिदं । (225) ।

गुरुवयणं पि य विणओ सुत्तचझयणं च णिद्दिट्ठं ॥255॥



इहलोगणिरावेक्खो अप्पडिबद्धो परम्हि लोयम्हि । (226)

जुत्ताहारविहारो रहिदकसाओ हवे समणो ॥256॥



कोहादिएहिं चउहिं वि विकहाहिं तहिंदियाणमत्थेहिं ।

समणो हवदि पमत्तो उवजुत्तो णेहणिद्दाहिं ॥257॥



जस्स अणेसणमप्पा तं पि तवो तप्पडिच्छगा समणा । (227)

अण्णं भिक्खमणेसणमध ते समणा अणाहारा ॥258॥



केवलदेहो समणो देहे ण ममत्ति रहिदपरिकम्मो । (228)

आजुत्तो तं तवसा अणिगूहिय अप्पणो सत्तिं ॥259॥



एक्कं खलु तं भत्तं अप्पडिपुण्णोदरं जहालद्धं । (229)

चरणं भिक्खेण दिवा ण रसावेक्खं ण मधुमंसं ॥260॥



अप्पडिकुट्ठं पिंडं पाणिगयं णेव देयमण्णस्स ।

दत्ता भोत्तुमजोग्गं भुत्तो वा होदि पडिकुट्ठो ॥263॥



बालो वा वुड्‌ढो वा समभिहदो वा पुणो गिलाणो वा । (230)

चरियं चरदु सजोग्गं मूलच्छेदो जधा ण हवदि ॥264॥



आहारे व विहारे देसं कालं समं खमं उवधिं । (231)

जाणित्ता ते समणो वट्टदि जदि अप्पलेवी सो ॥265॥



एयग्गदो समणो एयग्गं णिच्छिदस्स अत्थेसु । (232)

णिच्छित्ती आगमदो आगमचेट्ठा तदो जेट्ठा ॥266॥



आगमहीणो समणो णेवप्पाणं परं वियाणादि । (233)

अविजाणंतो अत्थे खवेदि कम्माणि किध भिक्खू ॥267॥



आगमचक्खू साहू इंदियचक्खूणि सव्वभूदाणि । (234)

देवा य ओहिचक्खू सिद्धा पुण सव्वदो चक्खु ॥268॥



सव्वे आगमसिद्धा अत्था गुणपज्जएहिं चित्तेहिं । (235)

जाणंति आगमेण हि पेच्छित्ता ते वि ते समणा ॥269॥



आगमपुव्वा दिट्ठी ण भवदि जस्सेह संजमो तस्स । (236)

णत्थीदि भणदि सुत्तं असंजदो होदि किध समणो ॥270॥



ण हि आगमेण सिज्झदि सद्दहणं जदि वि णत्थि अत्थेसु । (237)

सद्दहमाणो अत्थे असंजदो वा ण णिव्वादि ॥271॥



जं अण्णाणी कम्मं खवेदि भवसयसहस्सकोडीहिं । (238)

तं णाणी तिहिं गुत्तो खवेदि उस्सासमेत्तेण ॥272॥



परमाणुपमाणं वा मुच्छा देहादिएसु जस्स पुणो । (239)

विज्जदि जदि सो सिद्धिं ण लहदि सव्वागमधरो वि ॥273॥



चागो य अणारंभो विसयविरागो खओ कसायाणं ।

सो संजमो त्ति भणिदो पव्वज्जाए विसेसेण ॥274॥



पंचसमिदो तिगुत्तो पंचेंदियसंवुडो जिदकसाओ । (240)

दंसणणाणसमग्गो समणो सो संजदो भणिदो ॥275॥



समसत्तुबंधुवग्गो समसुहदुक्खो पसंसणिंदसमो । (241)

समलोट्ठकंचणो पुण जीविदमरणे समो समणो ॥276॥



दंसणणाणचरित्तेसु तीसु जुगवं समुट्ठिदो जो दु । (242)

एयग्गगदो त्ति मदो सामण्णं तस्स पडिपुण्णं ॥277॥



मुज्झदि वा रज्जदि वा दुस्सदि वा दव्वमण्णमासेज्ज । (243)

जदि समणो अण्णाणी बज्झदि कम्मेहिं विविहेहिं ॥278॥



अट्ठेसु जो ण मुज्झदि ण हि रज्जदि णेव दोसमुवयादि । (244)

समणो जदि सो णियदं खवेदि कम्माणि विविहाणि ॥279॥



समणा सुद्धुवजुत्ता सुहोवजुत्ता य होंति समयम्हि । (245)

तेसु वि सुद्धुवजुत्ता अणासवा सासवा सेसा ॥285॥



अरहंतादिसु भत्ती वच्छलदा पवयणाभिजुत्तेसु । (246)

विज्जदि जदि सामण्णे सा सुहजुत्ता भवे चरिया ॥286॥



वंदणणमंसणेहिं अब्भुट्ठाणाणुगमणपडिवत्ती । (247)

समणेसु समावणओ ण णिंदिदा रागचरियम्हि ॥302॥



दंसणणाणुवदेसो सिस्सग्गहणं च पोसणं तेसिं । (248) ।

चरिया हि सरागाणं जिणिंदपूजोवदेसो य ॥287॥



उवकुणदि जो वि णिच्चं चादुव्वण्णस्स समणसंघस्स (249) ।

कायविराधणरहिदं सो वि सरागप्पधाणो से ॥288॥



जदि कुणदि कायखेदं वेज्जावच्चत्थमुज्जदो समणो । (250) ।

ण हवदि हवदि अगारी धम्मो सो सावयाणं से ॥289॥



जोण्हाणं णिरवेक्खं सागारणगारचरियजुत्ताणं । (251) ।

अणुकंपयोवयारं कुव्वदु लेवो जदि वि अप्पो ॥290॥



रोगेण वा छुधाए तण्हाए वा समेण वा रूढं । (252)

दिट्ठा समणं साहू पडिवज्जदु आदसत्तीए ॥292॥



वेज्जवच्चणिमित्तं गिलाणगुरुबालवुड्‌ढसमणाणं । (253)

लोगिगजणसंभासा ण णिंदिदा वा सुहोवजुदा ॥283॥



एसा पसत्थभूदा समणाणं वा पुणो घरत्थाणं । (254)

चरिया परे त्ति भणिदा ताएव परं लहदि सोक्खं ॥284॥



रागो पसत्थभूदो वत्थुविसेसेण फलदि विवरीदं । (255)

णाणाभूमिगदाणिह बीजाणिव सस्सकालम्हि ॥293॥



छदुमत्थविहिदवत्थुसु वदणियमज्झयणझाणदाणरदो । (256)

ण लहदि अपुणब्भावं भावं सादप्पगं लहदि ॥294॥



अविदिदपरमत्थेसु य विसयकसायाधिगेसु पुरिसेसु । (257)

जुट्ठं कदं व दत्तं फलदि कुदेवेसु मणुवेसु ॥295॥



जदि ते विसयकसाया पाव त्ति परूविदा व सत्थेसु । (258)

किह ते तप्पडिबद्धा पुरिसा णित्थारगा होंति ॥296॥



उवरदपावो पुरिसो समभावो धम्मिगेसु सव्वेसु । (259)

गुणसमिदिदोवसेवी हवदि स भागी सुमग्गस्स ॥297॥



असुभोवयोगरहिदा सुद्धवजुत्ता सुहोवजुत्ता वा । (260)

णित्थारयंति लोगं तेसु पसत्थं लहदि भत्तो ॥298॥



दिट्ठा पगदं वत्थु अब्भुट्ठाणप्पधाणकिरियाहिं । (261)

वट्ठदु तदो गुणादो विसेसिदव्वो त्ति उवदेसो ॥299॥



अब्भुट्ठाणं गहणं उवासणं पोसणं च सक्कारं । (262)

अंजलिकरणं पणमं भणिदमिह गुणाधिगाणं हि ॥300॥



अब्भुट्ठेया समणा सुत्तत्थविसारदा उवासेया । (263)

संजमतवणाणड्‌ढा पणिवदणीया हि समणेहिं ॥301॥



ण हवदि समणो त्ति मदो संजमतवसुत्तसंपजुत्तो वि । (264)

जदि सद्दहदि ण अत्थे आदपधाणे जिणक्खादे ॥303॥



अववददि सासणत्थं समणं दिट्ठा पदोसदो जो हि । (265)

किरियासु णाणुमण्णदि हवदि हि सो णट्ठचारित्तो ॥304॥



गुणदोधिगस्स विणयं पडिच्छगो जो वि होमि समणो त्ति । (266)

होज्जं गुणाधरो जदि सो होदि अणंतसंसारी ॥305॥



अधिगगुणा सामण्णे वट्टंति गुणाधरेहिं किरियासु । (267)

जदि ते मिच्छुवजुत्ता हवंति पब्भट्ठचारित्ता ॥306॥



णिच्छिदसुत्तत्थपदो समिदकसाओ तवोधिगो चावि । (268)

लोगिगजणसंसग्गं ण चयदि जदि संजदो ण हवदि ॥280॥



णिग्गंथं पव्वइदो वट्टदि जदि एहिगेहिं कम्मेहिं । (269)

सो लोगिगो त्ति भणिदो संजमतवसंपजुत्तो वि ॥281॥



तम्हा समं गुणादो समणो समणं गुणेहिं वा अहियं । (270)

अधिवसदु तम्हि णिच्चं इच्छदि जदि दुक्खपरिमोक्खं ॥282॥



जे अजधागहिदत्था एदे तच्च त्ति णिच्छिदा समये । (271)

अच्चंतफलसमिद्धं भमंति ते तो परं कालं ॥307॥



अजधाचारविजुत्तो जधत्थपदणिच्छिदो पसंतप्पा । (272)

अफले चिरं ण जीवदि इह सो संपुण्णसामण्णो ॥308॥



सम्मं विदिदपदत्था चत्ता उवहिं बहित्थमज्झत्थं । (273)

विसयेसु णावसत्ता जे ते सुद्धा त्ति णिदिट्ठा ॥309॥



सुद्धस्स य सामण्णं भणियं सुद्धस्स दंसणं णाणं । (274)

सुद्धस्स य णिव्वाणं सो च्चिय सिद्धो णमो तस्स ॥310॥



बुज्झदि सासणमेयं सागारणगारचरियया जुत्तो । (275)

जो सो पवयणसारं लहुणा कालेण पप्पोदि ॥311॥



परिशिष्ट