• जैनकोष
    जैनकोष
  • Menu
  • Main page
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • Home
    • Dictionary
    • Literature
    • Kaavya Kosh
    • Study Material
    • Audio
    • Video
    • Online Classes
    • What links here
    • Related changes
    • Special pages
    • Printable version
    • Permanent link
    • Page information
    • Recent changes
    • Help
    • Create account
    • Log in

जैन शब्दों का अर्थ जानने के लिए किसी भी शब्द को नीचे दिए गए स्थान पर हिंदी में लिखें एवं सर्च करें

 Actions
  • ग्रन्थ
  • Discussion
  • View source
  • View history

ग्रन्थ

ग्रन्थ:पंचास्तिकाय संग्रह-सूत्र - गाथा 158 - समय-व्याख्या

From जैनकोष



धम्मादीसद्दहणं सम्मत्तं णाणमंगपुव्वगदं । (158)

चिट्ठा तवं हि चरिया ववहारो मोक्खमग्गोत्ति ॥168॥

अर्थ: 

धर्मादि का श्रद्धान सम्यक्त्व है; अंग-पूर्वगत ज्ञान, ज्ञान है और तप में चेष्टा / प्रवृत्ति चारित्र है, ऐसा व्यवहार मोक्षमार्ग है ।

समय-व्याख्या: 

निश्चयमोक्षमार्गसाधनभावेन पूर्वोद्दिष्टव्यवहारमोक्षमार्गनिर्देशोऽयम् ।

सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः । तत्र धर्मादीनां द्रव्यपदार्थविकल्पवतांतत्त्वार्थश्रद्धानभावस्वभावं भावान्तरं श्रद्धानाख्यं सम्यक्त्वं, तत्त्वार्थश्रद्धाननिर्वृत्तौ सत्यामङ्ग- पूर्वगतार्थपरिच्छित्तिर्ज्ञानम्, आचारादिसूत्रप्रपञ्चितविचित्रयतिवृत्तसमस्तसमुदयरूपे तपसि चेष्टा चर्या — इत्येषः स्वपरप्रत्ययपर्यायाश्रितं भिन्नसाध्यसाधनभावं व्यवहारनयमाश्रित्यानुगम्यमानोमोक्षमार्गः कार्तस्वरपाषाणार्पितदीप्तजातवेदोवत्समाहितान्तरङ्गस्य प्रतिपदमुपरितनशुद्धभूमिकासु परमरम्यासु विश्रान्तिमभिन्नां निष्पादयन्, जात्यकार्तस्वरस्येव शुद्धजीवस्य कथञ्चिद्भिन्न-साध्यसाधनभावाभावात्स्वयं शुद्धस्वभावेन विपरिणममानस्यापि, निश्चयमोक्षमार्गस्य साधन-भावमापद्यत इति ॥१५८॥

समय-व्याख्या हिंदी : 

निश्चय मोक्षमार्ग के साधनरूप से, पूर्वोदिष्ट (१०७ वीं गाथा में उल्लिखित) व्यवहार मोक्षमार्ग का यह निर्देश है ।

सम्यग्दर्शन-ज्ञान-चारित्र सो मोक्षमार्ग है । वहाँ (छह) द्रव्यरूप और (नव) पदार्थ-रूप जिनके भेद हैं ऐसे धर्मादि के तत्त्वार्थ-श्रद्धानरूप भाव (धर्मास्तिकायादि की तत्त्वार्थ-प्रतीति-रूप भाव) जिसका स्वभाव है ऐसा, 'श्रद्धान' नाम का भाव-विशेष सो सम्यक्त्व; तत्त्वार्थ-श्रद्धान के सद्भाव में अंग-पूर्वगत पदार्थों का अवबोधन (जानना) सो ज्ञान; आचारादि सूत्रों द्वारा कहे गए अनेकविध मुनि-आचारों के समस्त समुदायरूप तप में चेष्टा (प्रवर्तन) सो चारित्र; -- ऐसा यह, स्व-परहेतुक पर्याय के आश्रित, भिन्न साध्य-साधन-भाववाले व्यवहार-नय के आश्रय से (व्यवहार-नय की अपेक्षा से) अनुसरण किया जाने वाला मोक्षमार्ग, सुवर्ण-पाषाण को लगाई जाने वाली प्रदीप्त अग्नि की भाँति १समाहित अंतरंग वाले जीव को (अर्थात्) जिसका अंतरंग एकाग्र-समाधि-प्राप्त है ऐसे जीव को पद-पद पर परम रम्य ऐसी उपर की शुद्ध भूमिकाओं में अभिन्न विश्रांति (अभेदरूप स्थिरता) उत्पन्न करता हुआ - यद्यपि उत्तम सुवर्ण की भाँति शुद्ध जीव कथंचित् भिन्न साध्य-साधनभाव के अभाव के कारण स्वयं (अपने आप) शुद्ध स्वभाव से परिणमित होता है तथापि, निश्चय-मोक्षमार्ग के साधनपने को प्राप्त होता है ॥१५८॥

१समाहित= एकाग्र; एकता को प्राप्त; अभेदता को प्राप्त; छिन्नभिन्नता रहित; समाधिप्राप्त शुद्ध; प्रशांत ।

पूर्व पृष्ठ

अगला पृष्ठ

इसी गाथा की तात्पर्य-वृत्ति टीका

समय-व्याख्या अनुक्रमणिका

Retrieved from "https://www.jainkosh.org/w/index.php?title=ग्रन्थ:पंचास्तिकाय_संग्रह-सूत्र_-_गाथा_158_-_समय-व्याख्या&oldid=115609"
JainKosh

जैनकोष याने जैन आगम का डिजिटल ख़जाना ।

यहाँ जैन धर्म के आगम, नोट्स, शब्दकोष, ऑडियो, विडियो, पाठ, स्तोत्र, भक्तियाँ आदि सब कुछ डिजिटली उपलब्ध हैं |

Quick Links

  • Home
  • Dictionary
  • Literature
  • Kaavya Kosh
  • Study Material
  • Audio
  • Video
  • Online Classes

Other Links

  • This page was last edited on 30 June 2023, at 13:26.
  • Privacy policy
  • About जैनकोष
  • Disclaimers
© Copyright Jainkosh. All Rights Reserved
  • Powered by MediaWiki